Kiedy sędzia decyduje, że chce osobiście porozmawiać z Twoim dzieckiem, w Twojej głowie natychmiast pojawia się czarny scenariusz. Wyobrażasz sobie chłodny gmach, surowego sędziego i malucha zestresowanego całą sytuacją. Jako radca prawny i mediator na co dzień prowadzący sprawy rodzinne w Toruniu i Strzałkowie wiem, że strach wynika z niewiedzy. Od końca października 2024 roku obowiązuje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości, które całkowicie zmienia realia tych spotkań. Oto konkretne odpowiedzi na pytania, o które najczęściej pytacie mnie w gabinecie.
1. Gdzie dokładnie sędzia będzie rozmawiał z moim dzieckiem?
Zapomnij o wielkiej sali rozpraw, ławie oskarżonych i publiczności. Wysłuchanie odbywa się w warunkach przypominających zwykłe mieszkanie. Statystyki sądowe pokazują, że w 71% przypadków rozmowa toczy się w przytulnym, uporządkowanym gabinecie sędziego, a w 30% – w specjalnie przystosowanych Przyjaznych Pokojach (tzw. Niebieskich Pokojach).
2. Jak wygląda taki pokój? Czy to przyjazne miejsce?
Jeśli Twoje dziecko nie ukończyło 13 lat lub boryka się z trudnościami rozwojowymi, pokój musi spełniać surowe wytyczne techniczne:
- Ściany i meble muszą mieć jasne, stonowane, niemające krzykliwych barw kolory.
- Na podłodze musi leżeć miękka wykładzina, a oświetlenie musi być ciche i mieć możliwość regulacji.
- Przestrzeń musi pozwalać dziecku na swobodne poruszanie się – sędzia nie sadza malucha na sztywnym krześle na środku pokoju.
- W pokoju zawsze czeka woda oraz chusteczki. Co więcej, sędzia ma pod ręką kredki, bloki rysunkowe i materiały, które pomagają dziecku rozładować lęk. Są one jednak wyjmowane dyskretnie, by nie rozpraszać uwagi malucha.
3. Co jeśli moje dziecko ma spektrum autyzmu lub trudności w komunikacji?
Przepisy w końcu chronią neuroróżnorodne dzieci. Jeśli Twoje dziecko jest w spektrum autyzmu, sąd ma obowiązek zapewnić warunki pozbawione jaskrawych kolorów, głośnych dźwięków i mocnych zapachów. Co niezwykle ważne: dziecku w spektrum autyzmu umożliwia się przyjście do sądu i obejrzenie pokoju na co najmniej 2 dni przed właściwym terminem, aby mogło oswoić się z nowym miejscem. Jeśli dziecko posługuje się językiem migowym lub alternatywną komunikacją (AAC), sąd musi to uwzględnić w czasie trwania rozmowy.
4. Czy sędzia będzie w todze? Jak będzie się zwracał do dziecka?
Nie, przepisy wprost zakazują sędziemu używania stroju urzędowego (togi) podczas wysłuchania. Sędzia rozmawia w zwykłym, cywilnym ubraniu. Ma obowiązek posługiwać się prostym językiem, unikać trudnych przenośni oraz kategorycznie nie wolno mu zadawać pytań sugerujących odpowiedź. Sędzia nie ma prawa oceniać ani Ciebie, ani Twojego dziecka.
5. Kto będzie w pokoju? Czy mogę wejść z dzieckiem?
To najtrudniejsza informacja dla rodziców: ani Ty, ani Twój ex-partner, ani my – jako pełnomocnicy – nie mamy wstępu do pokoju. W pokoju z dzieckiem znajduje się wyłącznie sędzia. Czasami, jeśli rozwój lub stan zdrowia dziecka tego wymaga, w rozmowie uczestniczy biegły psycholog. Jego rolą jest pomoc sędziemu w trafnym odczytaniu emocji dziecka oraz reagowanie (np. sugerowanie przerwy), gdy maluch zaczyna płakać, czuje lęk lub zmęczenie.
6. Jak sędzia przygotuje dziecko na samym początku rozmowy?
Zanim padną jakiekolwiek pytania, sędzia musi wyjaśnić dziecku zasady oraz poinformować je o prawie do odmowy udziału w wysłuchaniu. Co najważniejsze, sędzia mówi dziecku wprost: „Nie ponosisz żadnej odpowiedzialności za wyrok, który wyda sąd”. Dziecko dowiaduje się także, że jeśli nie zrozumie pytania lub nie zna odpowiedzi, może po prostu o tym powiedzieć. Sędzia umawia się z maluchem na konkretny sygnał (np. podniesienie ręki), kiedy dziecko będzie chciało poprosić o przerwę.
7. Ile to trwa i jak się kończy?
Całe spotkanie trwa średnio zaledwie 20 minut. Na sam koniec spotkania sędzia musi ponadto przeprowadzić z dzieckiem krótką rozmowę na tematy zupełnie neutralne, niezwiązane ze sprawą (np. o jego pasjach czy ulubionych grach). Chodzi o to, by maksymalnie obniżyć napięcie emocjonalne, rozładować stres i sprawić, by dziecko wyszło z gabinetu uśmiechnięte i spokojne.
Źródła:
- Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (m.in. art. 216¹, art. 216², art. 576).
- Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 października 2024 r. w sprawie sposobu przygotowania i przeprowadzenia wysłuchania dziecka oraz warunków, jakim mają odpowiadać pomieszczenia przeznaczone do przeprowadzania takich wysłuchań.
- Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13.12.2013 r., sygn. akt SNO 35/13.
- J. Plewka, Instytucja wysłuchania małoletniego w świetle unormowań prawnych kodeksu postępowania cywilnego
