„Pani Mecenas, złóżmy wniosek o wysłuchanie córki na samym końcu procesu, tuż przed wyrokiem. Niech sędzia ma świeży obraz sytuacji!”. Gdy słyszę taką propozycję, od razu tłumaczę moim Klientom, że w sprawach rodzinnych strategia nie polega na szukaniu „asów w rękawie” kosztem dziecka. Timing, czyli moment, w którym dziecko wchodzi w bezpośredni kontakt z systemem, decyduje o sukcesie sprawy i... zdrowiu psychicznym małoletniego.
Dlaczego unikać skrajności? Pułapka złego momentu.
Przepisy Kodeksu postępowania cywilnego nie wskazują sztywno, na jakim etapie postępowania powinno dojść do wysłuchania małoletniego. To decyzja składu orzekającego. Jednak z punktu widzenia taktyki procesowej i psychologii, rzucanie się w skrajności jest błędem:
- Zbyt wcześnie: Zgłoszenie wniosku i dążenie do natychmiastowego wysłuchania na samym początku sprawy sprawia, że sędzia nie zna jeszcze dobrze akt, nie widzi osi konfliktu i nie wie, o jakie szczegóły precyzyjnie pytać. Rozmowa staje się bezproduktywna.
- Zbyt późno (końcowy etap): To potworny błąd. Walka o władzę rodzicielską czy rozwód potrafi trwać od 3 do 5 lat. Pozostawienie wysłuchania na sam koniec oznacza nałożenie na dziecko gigantycznego, skumulowanego obciążenia emocjonalnego. Małoletni przez lata obserwuje wojnę dorosłych, a na finale dowiaduje się, że musi pójść do sędziego. Dziecko czuje wtedy destrukcyjną odpowiedzialność za to, jaki będzie wyrok.
Co niezwykle istotne, po zmianach k.p.c. (obowiązujących od 15 lutego 2024 r.), ustawodawca wprowadził zasadę, że wysłuchanie dziecka może nastąpić tylko raz w toku postępowania. Ponowne wysłuchanie to absolutny wyjątek podparty wyłącznie dobrem dziecka. Tym bardziej nie ma tu miejsca na pomyłki strategiczne.
Strategia prawnika zajmującego się wyłącznie prawem rodzinnym – najpierw opinia specjalistów, potem wysłuchanie.
Jak zatem budujemy skuteczną i bezpieczną strategię w mojej kancelarii? Wniosek o wysłuchanie dziecka (o ile charakter sprawy tego wymaga ) sygnalizujemy już w pierwszym piśmie procesowym (pozwie lub wniosku). Jednak naszą taktyką jest żądanie, aby to wysłuchanie zostało poprzedzone specjalistyczną opinią biegłego psychologa lub badaniem w OZSS (Opiniodawczym Zespołu Sądowych Specjalistów).
Sędzia jest wybitnym prawnikiem, ale nie jest diagnostą. Słuszną praktyką – popieraną przez doktrynę – jest skierowanie rodziny w pierwszej kolejności na badanie do OZSS. Doświadczeni psycholodzy i pedagodzy zbadają strukturę rodziny i dadzą sądowi odpowiedź: czy stan zdrowia psychicznego dziecka i jego stopień dojrzałości w ogóle pozwalają na bezpieczną rozmowę w gabinecie sędziowskim. Biegły tworzy dla sędziego swoisty „profil” dziecka, podpowiadając, jak sformułować pytania i jakich obszarów unikać, by nie pogłębić traumy.
Mądra strategia to ochrona tego, co w Twoim życiu najcenniejsze – Twojego dziecka.
Źródła:
- Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (m.in. art. 216¹, art. 216², art. 576).
- Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 21 października 2024 r. w sprawie sposobu przygotowania i przeprowadzenia wysłuchania dziecka oraz warunków, jakim mają odpowiadać pomieszczenia przeznaczone do przeprowadzania takich wysłuchań.
- Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13.12.2013 r., sygn. akt SNO 35/13.
- J. Plewka, Instytucja wysłuchania małoletniego w świetle unormowań prawnych kodeksu postępowania cywilnego.
- M.M. Cieśliński, Praktyka sądowa w zakresie wysłuchiwania małoletnich.
